Polskie Tańce Narodowe
Oberek

Oberek - żywy, skoczny, radosny należący, jak niemal wszystkie polskie tańce narodowe, do rodziny tańców trójmiarowych. Jego postępowo-obrotowy charakter dodatkowo podkreślany jest w wykonaniach tanecznych poprzez popisowe ozdobniki realizowane przez partnera.

Tak jak przy pozostałych tańcach, cieszących się mianem narodowych, trudno podać datę narodzenia oberka. Jednocześnie, mimo założeń opartych na szacowaniach, dzięki wartościowym źródłom możliwe jest by dość precyzyjnie podać przejawy lub pierwsze zjawiska życia oberka jako formy muzycznej i tanecznej.
Jak więc było w tym przypadku?

​

Pierwszy zapis kompozycji o charakterze oberkowym to koniec XVII wieku i pierwsza na dziś dzień znana polska opera komiczna, pt.” Heca albo polowanie na zająca”. Konieczne jest by w tym miejscu podkreślić dwie kwestie. Oberek zaistniał w tym widowisku fragmentarycznie. Jednocześnie zapis oraz charakter utworu wskazują bezpośrednio na oberka dlatego mowa o tym, że odnotowano jego istnienie jako kompozycja. Druga kwestia to świadomość, że zapis bądź grafika były wtórne w kontekście podjętego tematu, z którym się tu spotykamy. To oznacza, że możemy z niemałą pewnością zakładać, iż oberek w formie muzycznej bądź tanecznej istniał wcześniej w środowiskach wiejskich, skąd ruszył dalej by w końcu dostać się także na sceny chociażby oper. Fakt, że do dziś można obserwować tańczonego oberka z zachowaniem tak wielu ludowych pierwiastków jedynie potwierdza wcześniejsze stwierdzenie.

​

Muzyka oberka opisywana jest jako przyspieszająca od tempa umiarkowanego do gwałtownego, zawrotnego, pełna skupionego życia. Trudno się dziwić, że miało to wpływ na interpretację tańczących, którzy prezentowali go w sposób skoczny, nieokrzesany, rubaszny. W samych melodiach oberkowych, mimo powtarzalności tematów, nierzadko można usłyszeć ciekawe zmiany pomiędzy frazami lub w tematach muzycznych, dzięki czterotaktowym poprzednikom i następnikom pozwalającym tancerzom lub choreografom ciekawie je wykorzystać poprzez liczne przytupy i ozdobniki. Muzyka - choć szybka - nadaje samą sobą charakter ruchu – czy to bardziej płynny, okrągły, czy przysadzisty lub pełen akcentów.

​

Oberka tańczonego podczas zabaw ludu wiejskiego zapowiadała przyśpiewka. Mógł on być realizowany wprost od tempa umiarkowanego lub też od bardzo wolnego.  Zjawisko przejścia od tempa bardzo ociągającego się miało miejsce przy przechodzeniu z kujawiaka w oberka. Sam oberek realizowany był w formie kroku przeskocznego, czy płaskiego chodobiegu w przód jako podprowadzenie do najbardziej charakterystycznej i najpowszechniej przejawiającej się formy czyli wirowania.

Obroty postępowe przedzielane były różnorodnymi figurami do dziś wykorzystywanymi w opracowanych kompozycjach czy turniejach tańców polskich, gdzie można zobaczyć formy stylizujące oparte na kulturze salonowej w kontekście polskich tańców narodowych. Mowa tu o takich figurach jak „obroty po kole”, „od się – do się”, „przechwyty”, „na talarku”.  Konieczne jest by dodać istotną rolę męskich elementów ozdobnych. Wszelkie akcentowania, hołubce, zakrzesania, przyklęki czy wyskoki to mocne komponenty podkreślające ognisty, rozedrgany, a jednocześnie pełen życia i radości taniec. 

​

Jego swobodny charakter  daje możliwość do różnych interpretacji nie tylko jako tańca ale także relacji współpartnerów. Wachlarz możliwości jest bardzo rozległy. Od form żartobliwych czy przekomarzania się tancerzy po takie które swoim charakterem nadają wymiar sprzeczki czy rywalizacji. Sprzyjają temu również elementy ruchowe charakterystyczne dla oberka.

​

Oberek ma w sobie wiele nieokrzesanej spontaniczności, a krążąca forma muzyczna jest niezwykle oddana w wirowości i okrągłości tego tańca.