Tak jak w przypadku pozostałych polskich tańców narodowych forma muzyczna i taneczna mazura swoje początki miała w środowiskach wiejskich. Stamtąd melodie i tańce wędrowały po zabawach innych warstw społecznych.
 

Mazur jako taniec towarzyski zyskał w XVIII wieku swój w pełni określony kształt w kontekście muzycznym i tanecznym w środowiskach miejskich oraz na dworach królewskich.
Jego fenomen był gigantyczny pod względem tempa zyskiwania na popularności. Mazurowa moda wzrastała w tle poloneza, który już miał od niedawna swoja silną pozycję na salonach. Ciekawym jest przy tym fakt, że w niespełna czterdzieści lat mazur opanował mody taneczne dworów zagranicznych i polskich stając się ulubieńcem.

​

Kompozycje muzyczne mazura do tańca mają metrum 3/4 bądź 3/8, tempo żywe, dość szybkie. Charakter tańca jest zachowany w formie „gonionej”, wymaga sporej przestrzeni, którą kolumna par porusza się za parą wiodącą, a zatrzymuje się tylko na moment by wykonać krótką formę wirową, kilka popisowych kroków i następnie rusza dalej po kole. Mazur jest podkreślany w muzyce i tańcu poprzez różne akcenty, jest bardzo temperamentny i daje pole do popisu tańczącym - w szczególności partnerom.

 

W tradycji i po dziś dzień realizowany jest w formach parowo-zespołowych. Jednocześnie praktykowane są również figury eksponujące taniec pary lub tancerki solo, a przykładem tego są figury takie jak: „odbijany”, „chusteczka”, czy „zwodzony”.

Mazur jest tańcem wymagającym dużej sprawności fizycznej, wysokiej techniki i swobody wykonawczej, dzięki czemu można oglądać znakomite popisy oparte na improwizacji. Taniec ten posiada bogatą paletę kroków i figur, które dają nieograniczone możliwości prezentacji dawniej prowadzonej przez wodzireja.

 

Zabawy salonowe rozwinęły się również o kara mazurowe, które realizowane są poprzez określoną ilość par uczestniczących. Tańczący bawią się prezentując zaplanowane wcześniej figury, w których zasadą jest by każdy tancerz zatańczył kolejno z wszystkimi tancerkami. Taniec należy rozpocząć i zakończyć ze swoją partnerką bez względu na to ile figur i wariacji zaplanowano w przebiegu. 

​

Najbardziej obszerne i bogate opisy figur i kroków mazurowych zostawił po sobie znakomity nauczyciel tańca Karol Mestenhauser w swoim podręczniku „Mazur i jego zasady oraz 125 figur mazurowych” z 1887 roku. Poza tym, dzięki konkursom tańca do dziś realizowana jest także, poza kompozycjami prezentowanymi przez zespoły pieśni i tańca, forma towarzyska mazura. Na parkietach turniejowych pary rywalizują ze sobą pokazując najwyższy kunszt taneczny. Podstawowy krok mazura ma charakter bieżno-chodzony. Skomponowany jest z małego przeskoku i dwóch kroków kolejno dłuższego i krótszego. Poza nim praktykowane są również kroki hołubcowe zwykłe, z akcentami, krok posuwisty, bezzmienny, wahadłowy, figury: „po kole”, „młynek”, „obrotowa”, „błyskawiczka”, „tancerz na kolano”. 

​

Mazur to taniec prezentowany z rozmachem. Ma wiele twarzy, a świadczy o tym choćby fakt, że ukształtował się poniekąd w różnych swoich odmianach jako ludowy, kontuszowy czy ułański.  Jego miejsce w plejadzie polskich tańców narodowych jest niezwykłe również przez fakt, że został ustanowiony w formie instrumentalno-wokalnej jako hymn Polski.

Amant tańców polskich jako taniec bardzo elegancki, pełen temperamentu, nieokrzesany,
a jednocześnie dostojny, urokliwy i mocny.